Háskóli Íslands
Jarð-og Landfræðiskor
Menningartengd ferðaþjónusta
Vorönn 2004
Hestamiðstöðin Sólvangur
Kennari: Guðrún Helgadóttir
Nemendur: Elínborg Magnadóttir
Kristjana Fjóla Guðmundsdóttir
Sigríður Heiðar
Sigríður Pjetursdóttir
Efnisyfirlit
Efnisyfirlit 1
Inngangur 3
1. Ferðaþjónusta 4
2. Menningarverðmæti 5
2.1. Íslenski hesturinn 5
2.2. Eyrarbakki 7
2.2.1. Þróun mannlífs á Eyrarbakka 7
2.2.2. Verslun á Eyrarbakka 7
2.2.3. Sögufrægar byggingar og staðir 8
2.2.4. Húsið 8
2.2.5. Sjóminjasafnið á Eyrarbakka 9
2.2.6. Drepstokkur 9
3. Viðskiptahugmyndin 10
3.1. Greining á rekstri - SVÓT: 11
3.2. Markmið og stefna 12
3.2.1. Gæðamál 12
3.2.2. Sérstaða fyrirtækisins 12
4. Markaðsmál 14
4.1. Greining 14
4.2. Lagalegt umhverfi 14
4.3. Opinberir styrkir 15
4.4. Viðskiptavinir 16
4.5. Markhópar 16
4.6. Markaðssetning og sala 17
4.6.1. Dreifing, kynningar og auglýsingamál 17
4.6.2. Söluáætlun 18
4.6.3. Ímynd 18
4.7. Starfsfólk og skipulag 18
4.7.1. Eigendur fyrirtækisins og lykilstarfsmenn 19
4.7.2. Aðrir starfsmenn 19
4.8. Innra skipulag 20
4.9. Fjármögnun 20
Lokaorð 21
Inngangur
Áhugi á menningarstarfsemi er eitt af einkennum nútímamenningar
Íslendinga. Þar með er komin grundvöllur fyrir menningartengda
ferðaþjónustu sem atvinnugrein. Þróun menningartengdrar
ferðaþjónustu getur styrkt innanlandsmarkað verulega þar
sem hann er mjög mikilvægur fyrir ferðaþjónustuna
í heild sinni. Kannanir sýna að hluti af því
sem laðar erlenda ferðamenn hingað til lands er tengt menningu lands
og þjóðar. Því er brýnt að finna leiðir
til að kynna menningararfinn í öllu sínu veldi og gera
hann sýnilegri ferðamönnum sem hingað leita (Tómas
I. Olrich 2001).
Ferðamenn leita nú í auknum mæli eftir að sækja
heim sögufræga staði og svæði sem hafa menningarlegt
gildi. Með því að heimsækja þessa staði
geta ferðamennirnir skynjað þá sögu og menningararfleifð,
til dæmis gegnum byggingar, sem staðurinn hefur uppá að
bjóða og með leiðsögn verður upplifunin mun sterkari.
Í ritgerðinni sem hér fer á eftir er sett fram hugmynd
að fyrirtæki í menningartengdri ferðaþjónustu.
Fyrirtækið ber heitið Hestamiðstöðin Sólvangur
og mun vera staðsett á sveitabænum Sólvangi við
Eyrarbakka. Þetta fyrirtæki mun sérhæfa sig í
hestaferðum á söguslóðir og annarri hestatengdri
ferðaþjónustu. Einnig munum við leggja mat á þau
menningarverðmæti sem á staðnum eru og laða munu að
tilvonandi viðskiptavini. Gerð var rekstraráætlun fyrir
fyrsta rekstrarár fyrirtækisins sem gefur mynd af starfssemi þess
ásamt annari greiningu á rekstrinum. Með því
að stofna fyrirtæki sem þetta er verið að gefa ferðamönnum
kost á því að upplifa menningu lands og þjóðar.
Með dvöl á íslenskum sveitabæ og heimsóknum
á sögufræga staði á íslenska hestinum í
hans upprunalega umhverfi teljum við fyrirtækið ná að
þjóna þeim tilgangi.
1. Ferðaþjónusta
Ferðalög hafa í raun tíðkast frá upphafi
vega, þó að ekki hafi verið um skipulagða ferðaþjónustu
að ræða. Fólk fluttist á milli landa, kaupmenn fluttu
vörur sínar, hermenn fóru um lönd og hirðingjar
fluttu á milli svæða (Birna G. Bjarnleifsdóttir 1988).
Helstu forsendur þess að ferðaþjónusta geti þróast
eru taldar vera samgöngur. Á Íslandi er þetta sérstaklega
mikilvægt þar sem landið er eyja en einnig er landið hálent
og dreifbýlt og því erfitt yfirferðar. Landsmenn hafa
ferðast á milli staða frá því að byggð
myndaðist fyrst hér á land en fyrr á öldum ferðuðust
menn ekki á milli staða nema að hafa til þess brýn
erindi. Má þar nefna fólk í atvinnuleit eða í
verslunarferðum og menn í embættiserindum. Þá
var ferðast um fótgangandi eða á hestum (Birna G. Bjarnleifsdóttir
1988).
Möguleikar á að komast til landsins fyrr á tíðum
voru litlir vegna þess hversu samgöngur voru strjálar og kostnaður
mikill. Langur tími leið þar af leiðandi frá því
að Ísland var uppgötvað þar til skipulögð
ferðaþjónusta varð til. Hefur upphaf íslenskrar
ferðaþjónustu iðulega verið miðað við árið
1936 en þá voru sett lög um Ferðaskrifstofu ríkisins
vegna þess að hið opinbera taldi að það væri
hægt að hagnast af ferðaþjónustu. Má segja
að frá þeim tíma hafi þróun íslenskra
ferðaþjónustu verið hröð og uppbygging mikil (Birna
G. Bjarnleifsdóttir 1988).
Saga Íslands er heillandi og að mörgu leiti einstæð
vegna þess hversu samofin þjóðin er náttúrunni
og menningunni. Á ferð um landið kynnist fólk land- og
líffræðilegum fjölbreytileika. Sagan og þjóðtrúin
skipa stóran sess hjá þjóðinni sem og bókmenntaarfur
okkar, fjölbreytt menning og listir. Allt þetta hefur gert Ísland
að eftirsóknarverðum kosti fyrir ferðamenn með fjölbreyttar
þarfir.
2. Menningarverðmæti
Til þess að ferðaþjónusta gangi vel þarf áfangastaður að hafa eitthvað sérstakt aðdráttarafl. ,,Menning og menningarleg sérstaða, ímynd þjóða og sérkenni hafa öðlast aukinn sess í vitund ferðamanna.” (Tomas I. Olrich 2001, 14) Menningarverðmæti á áfangastöðum eru mikilvægt aðdráttarafl og eru íslenski hesturinn og Eyrarbakki þau menningarverðmæti sem munu laða að ferðamenn á Hestamiðstöðina Sólvang.
2.1. Íslenski hesturinn
Íslenski hesturinn hefur verið landsmönnum nákominn allt
frá því á landnámsöld. En talið er
að hann hafi komið hingað til lands með skipum víkinganna
fyrir um 1100 árum. (Íslenski hesturinn 2004) ,,Á þeim
tíma var heiðni í landi og hesturinn heilagt dýr. Hestum
var fórnað í blótveislum og algengt var að hestar
væru lagðir í kuml með mönnum í heiðnum
sið” (Stefán Aðalsteinsson 2001, 14). Ekki er með vissu
vitað hver raunverulegur uppruni íslenska hestsins er og eru uppi
margar getspár um það. Hins vegar eru miklar líkur á
því að norðurnorski hesturinn sé forfaðir hans,
en einnig hafa fundist skyldleikatengsl við mongólska hestakynið
ásamt fleirum. (Stefán Aðalsteinsson 2001)
,,Talið er að fyrstu hross á landinu hafi verið úrval
gæðinga, því landnámsmenn hafa vafalaust tekið
það besta með sér” (Íslenski hesturinn 2004).
Frá því á 11. öld hafa engin hross verið
flutt til landsins og hefur því íslenska hrossakynið
þróast án blöndunar við önnur kyn í
1000 ár. Þessi þúsund ára einangrun íslenska
hestsins hefur því orðið til þess að hann hefur
haldið ýmsum þeim eiginleikum sem týndust hjá
öðrum evrópskum hestakynjum. Meðal þeirra eru gangtegundirnar
fimm og fjölbreytni í litum (Íslenski hesturinn 2004). Einnig
er hann mjög sterkbyggður og veðurþolinn þrátt
fyrir smæð sína en eflaust hefur hrjúf náttúra
Íslands og veðurharðindi átt hlut sinn í að
móta hinn harðgera en samt lipra og ljúfa hest sem hinn íslenski
hestur er. En hann hefur aflað sér aðdáunar fyrir jafnaðargeð
og vingjarnlegt eðlisfar, þrátt fyrir að vera kraftmikill
og viljugur (Elsa Magnúsdóttir 2004).
Hlutverk hestsins hefur breyst í tímanna rás. Fyrr á
tíðum þjónaði hann því hlutverki að
vera burðardýr og var hann ómissandi atvinnu- og samgöngutæki
fyrir landsmenn, þar sem landið var erfitt yfirferðar. En með
tilkomu bílsins á 20 öldinni breyttist hlutverk hans úr
því að vera kallaður þarfasti þjónninn
og losnaði loks undan því erfiða hlutverki að vera
vinnudýr og varð þess í stað tómstundargaman.
Hrossum fækkaði í landinu samfara þessum hlutverkabreytingum
en undanfarna áratugi hefur þeim fjölgað á ný
í kjölfar bætts fjárhags landsmanna og aukins frítíma
til tómstundaiðju, ásamt því að mörg
hross eru notuð til ferðaþjónustu (Skjöldur Stefánsson
2003).
Talið er að um 20 þúsund Íslendinga stundi hestamennsku
að staðaldri en einungis 8 þúsund þeirra eru skráðir
í þau 48 hestamannafélög sem dreifast vítt og
breitt um landið. ,,Íslenski hesturinn hefur öðlast mikilvægan
sess í ferðaþjónustu. Hestaferðir eru hluti af þeirri
afþreyingu, sem í boði er víða um land. Ferðamönnum,
innlendum og erlendum, standa til boða styttri sem lengri hestaferðir,
og margir nota tækifærið til að kynnast landinu og þjóðinni
í slíkum ferðum.” (Tómas I. Olrich 2001,49) Ljóst
er að hestaferðir verða sífellt vinsælli og sýna
kannanir Ferðamálaráðs meðal erlendra ferðamanna
síðustu þrjú árin að um 20% erlendra ferðamanna
sem hingað koma að sumarlagi fari í þær. Gjaldeyristekjur
af hestatengdri ferðaþjónustu eru umtalsverðar og er litið
svo á að allar tekjur af þeim 20% ferðamanna sem hingað
koma vegna íslenska hestsins falli til vegna hans, án þess
þó að telja með þá ferðamenn sem sækja
landið heim í öðrum erindum tengdum hestinum. Einnig má
reikna með því að þeir ferðamenn sem að nýta
sér hestatengda ferðaþjónustu skili meiri tekjum en
hinn almenni ferðamaður þar sem að þeir eru líklegri
til að nýta sér alla þá þjónustu
sem að í boði er þ.m.t. kaup á mat, fararstjórn,
gistingu, leigu hrossa og fleira (Skjöldur Stefánsson 2003). Til
fróðleiks má geta þess að áætlaðar
gjaldeyristekjur af ferðamönnum í hestamennsku árið
2001 voru u.þ.b. 7,5 milljarðar króna af 37,7 milljarða
heildargjaldeyristekjum (Skjöldur Stefánsson 2003). Talið er
að ferðamenn verði um 461.000 árið 2010 ef allar forsendur
héldu sér miðað við 10 ára meðaltal og
1.518.000 árið 2020. Þá má reikna með að
ef 20% þessara ferðamanna nýttu sér hestatengda ferðaþjónustu
væri sá hópur 92.200 árið 2010 og 303.600 árið
2020 ( Samtök ferðaþjónustunnar 2004).
Erlendir aðdáendur íslenska hestsins verða sífellt
fleiri og víðs vegar eru starfræktir reiðklúbbar
og áhugamannafélög um hann. ,,Íslenski hesturinn hefur
þannig eignast aðdáenda- og stuðningsmannasamtök,
sem líta á Ísland sem Mekka hestamennskunnar og koma hingað
til lands í eins konar pílagrímsferðir. Þar telja
þeir sig komast í nána snertingu við náttúruna
og er hesturinn hluti af þessari náttúruupplifun.”
(Tómas I. Olrich 2001,50) Athygli ferðamanna á íslenska
hestinum hefur í gegnum tíðina aðallega beinst að
fjölbreytileika hans í ganglagi og ekki síst að því
hvernig hann hefur í gegnum óralanga einangrun aðlagast íslenskri
náttúru og aðstæðum. En fleira laðar þó
að, þar sem að “í aldalöngum samskiptum manns,
hests og náttúru hefur þróast sérstæð
menning, sem á sér ekki marga líka.” (Tómas
I. Olrich 2001,49).
,,Ferðalög hafa löngum verið erfið hér á
landi, enda lítið kveðið að vegagerð þar til
helzt nú á síðustu árum. Allt frá landnámstíð
og fram á þennan dag hefur íslenzki hesturinn, þolinn,
traustur og fótviss, verið helzta farartækið á landi.”
(Gils Guðmundsson 1956, 177)
2.2. Eyrarbakki
Saga Eyrarbakka er merkileg og var Eyrarbakki einn helsti verslunarstaður
landsins og menningarsetur. Á síðustu áratugum hefur
atvinnulíf á Eyrarbakka byggst á útgerð, iðnaði
og margs konar þjónustu. Mörg sögufræg hús
eru enn uppistandandandi á Eyrarbakka og skartar staðurinn fallegri
strönd og fjölbreyttu fuglalífi. (Sigurjón Vídalín
Guðmundsson 2004)
2.2.1. Þróun mannlífs á Eyrarbakka
Eyrarbakki var í lok 19.aldar einn stærsti þéttbýlisstaður
landsins og í upphafi 20.aldar helsti verslunar- og útgerðarstaður
Suðurlands. Fólk fluttist úr sveitum Suðurlands og settist
að á Eyrarbakka og fór að vinna við sjóróðra,
fiskverkun, iðnað og verslunarstörf. Á þessum uppgangstíma
bjuggu um 600 íbúar í plássinu en tæplega
1000 í Eyrarbakkahrepp öllum. Eyrarbakki skartaði því
öflugu menningarlífi og fjölbreyttu atvinnulífi. Í
dag búa hins vegar um 500 íbúar á Eyrarbakka. (Inga
Lára Baldvinsdóttir 1998)
2.2.2. Verslun á Eyrarbakka
Á árunum 1868-1910 var Eyrarbakkaverslunin í eigu J.R.B.
Lefolii og fjölskyldu hans. Sú verslun var mjög umsvifamikil
og árið 1910 var hlutafélagið Einarshöfn stofnað
um reksturinn, þar sem Lefolii fjölskyldan var stærsti hluthafinn.
,,Erlend verslun stóð svo föstum fótum á Eyrarbakka
að áratugir liðu eftir að fríhöndlun komst á
1787, án þess að nokkur þyrði að hefja þar
verslunarrekstur.” (Inga Lára Baldvinsdóttir 1998, 16) Allnokkrar
verslanir í eigu Íslendinga voru samt sem áður stofnaðar
eftir 1850. Verslunin var á þeim tíma eingöngu í
formi vöruskipta. (Guðni Jónsson 1961, 11-12)
,,Vegna umfangs viðskipta og verslunar á Eyrarbakka á miðöldum
telja sagnfræðingar að sá staður hafi öðrum
fremur hérlendis haft burði til þess að þar myndaðist
þéttbýlisstaður eða bær.” (Árborg
2004) Eftir 1920 tóku við aðrir tímar á Eyrarbakka,
fólki fór að fækka og hrun varð á verslunarrekstri.
,,Tækniframfarir í útgerð og samgöngum, sem ýtt
höfðu undir vöxt Eyrarbakka fram undir 1920, urðu síðar
svo stórtækar, að aðstæður og skilyrði voru
ekki til staðar lengur. Bættar samgöngur á landi, ásamt
sífellt stækkandi kaupskipum, færðu smám saman
alla inn- og útflutningsverslun til Reykjavíkur.” (Inga
Lára Baldvinsdóttir 1998, 36) Það var nefnilega engin
höfn á Eyrarbakka og á veturna var ekki lengur hægt
að draga bátana í land vegna slæmra veðurskilyrða.
Í Reykjavík var aftur á móti komin örugg höfn
og var því auðveldara fyrir kaupskipin að sigla þangað.
,,Á þriðja áratugnum fer Selfoss svo að byggjast
upp sem þjónustu- og dreifingarmiðstöð fyrir sveitir
Árnessýslu og tekur í framhaldi við hlutverki Eyrarbakka
sem miðstöðvar í héraðinu.” (Inga Lára
Baldvinsdóttir 1998, 36) Eyrarbakki var því ekki lengur
stórútgerðarstöð og aðal verslunarstaður
Suðurlands heldur lítið sjávarpláss með mjög
hefta útgerðarmöguleika vegna slæmrar hafnaraðstöðu.
Með tilkomu Óseyrarbrúarinnar yfir Ölfusá hafa
samgöngur á Eyrarbakka bæst til muna og þjónusta
við ferðamenn aukist verulega. Á Eyrarbakka er einnig að
finna 2 veitingastaði og vinsælt er að veiða í Ölfusárósum,
en oft er margt um manninn við þá iðkun. Breiðamýri
eða Friðland í Flóa fyrir ofan kauptúnið er
þekkt fyrir sérstaka fuglaflóru og fjörurnar eru athyglisverðar
fyrir þá sem vilja njóta þess að skoða náttúruna.
(Sigurjón Vídalín Guðmundsson 2004)
2.2.3. Sögufrægar byggingar og staðir
Eyrarbakki ber þess ennþá merki að þar hafi verið
staður athafnarsemi og standa enn nokkrar sögufrægar byggingar
þess til vitnis. En þar eru meirihluti þeirra húsa
sem reist voru um síðustu aldamót enn uppistandandi og heimsækir
fjöldi ferðamanna þau ár hvert. (Sigurjón Vídalín
Guðmundsson 2004)
2.2.4. Húsið
Elsta húsið á Eyrarbakka, Húsið er frá 1765
og er því ein elsta bygging landsins. Það var flutt tilsniðið
til landsins og er stokkbyggt timburhús, á tveimur hæðum
með háalofti undir hanabjálka. Í því er
nú Byggða- og náttúrusafn Árnesinga og má
þar sjá marga muni sem segja sögu sunnlenskra byggða.
Við Húsið tengist önnur bygging sem byggð var árið
1881 og nefnist Assistentahúsið, en þar var upphaflega aðsetur
verslunarþjóna Lefolii verslunarinnar. (South Iceland 1 2004)
2.2.5. Sjóminjasafnið á Eyrarbakka
Sjóminjasafnið á Eyrarbakka var byggt upp úr 1970.
Einn merkasti hluti safnsins er tólfróni teinæringurinn
Farsæll sem að Steinn Guðmundsson smíðaði árið
1915. Hann smíðaði yfir 400 skip og báta og hefur útlit
þeirra verið nefnt Steinslag. Á safninu eru flestir munir tengdir
sjósókn, iðnaði og sögu Eyrarbakka. Sigurður
afhenti Eyrarbakkahreppi safnið að gjöf árið 1984 og
er það nú hluti af Byggðasafni Árnesinga líkt
og Húsið. (South Iceland 2 2004; Inga Lára Baldvinsdóttir
1998)
2.2.6. Drepstokkur
Drepstokkur var fæðingabær Bjarna Herjólfssonar farmanns
en hann sigldi frá Eyrarbakka fyrir um það bil 1000 árum
í kjölfar föður síns, sem hafði fylgt Eiríki
rauða til Grænlands. Bjarni varð síðan fyrstur Evrópumanna
til þess að finna hin miklu lönd í vestri og vísaði
hann í raun Leifi Eiríkssyni leiðina. Vitað er hvar bærinn
stóð vestur við Ölfusá en hann er löngu horfinn.
(Árborg 2004)
3. Viðskiptahugmyndin
Hugmyndin er að stofna fyrirtækið Hestamiðstöðin
Sólvangur sem staðsett er á sveitabænum Sólvangi
við Eyrarbakka. Þar mun verða boðið upp á fjölbreytta
afþreyingamöguleika tengda íslenska hestinum ásamt
því að bjóða upp á gistimöguleika fyrir
ferðamenn í smáhýsum. Hugmyndin um að stofna hestatengda
ferðaþjónustu á þessum stað kom fyrst upp
árið 2001 þegar núverandi ábúendur Sólvangs
fluttu þangað og ljóst var að eftirspurn eftir reiðnámskeiðum
og söluhrossum var mikil og áhugi erlendra og innlendra ferðamanna
á íslenska hestinum vex með ári hverju.
Hestamiðstöðin Sólvangur mun vera staðsett á
sveitabænum Sólvangi við Eyrarbakka, þar sem aðstaða
fyrir hestatengda ferðaþjónustu er mjög góð
og er þar m.a. hesthús fyrir 32 hesta, reiðskemma sem nýtist
sem inniaðstaða fyrir kennslu, reiðvöllur í fullri stærð
ásamt skeiðvelli og reiðgerði. Reiðleiðir í
nágrenni staðarins eru mjög góðar og á staðnum
eru einnig 3 íbúðarhús og vélaskemma. Þar
að auki eru til staðar sérútbúin beitihólf
fyrir ferðahross yfir sumartímann.
Á Hestamiðstöðinni Sólvangi mun vera hægt að
upplifa margvíslega hestatengda afþreyingu og gista í bændagistingu
allt árið um kring. Starfsemin mun vera fjölbreytt en megin
áhersla mun vera lögð á menningartengdar hestaferðir
um nágrenni Eyrarbakka, reiðkennslu fyrir alla aldurshópa,
jafnt byrjendur sem lengra komna, sölu hrossa, tamningar og þjálfun.
Sérsniðnar hestaferðir, sýningar og aðrar uppákomur
verða einnig í boði, sem munu miða að því
að veita ferðamanninum innsýn í íslenska hestamennsku.
Viðskiptavinir geta ásamt því fengið ráðgjöf
varðandi kaup og sölu hrossa. Hagaganga og fóðrun hrossa
er í boði allt árið, sem og frábær aðstaða
til að taka á móti ferðahópum á sumrin.
Sérsniðin vikulöng reiðnámskeið er haldin fyrir
börn og unglinga á sumrin. Einnig er um að ræða einstök
reiðnámskeið með gestakennurum alls staðar að úr
heiminum. Þar að auki munu vera í boði sérferðir
um nágrenni staðarins er tengjast fuglaskoðun, fiskveiði
og skotveiði.
Á Hestamiðstöðinni Sólvangi mun vera boðið
upp á hestaferðir þar sem riðið er í gegnum
þorpið, og meðfram fjörunni. Í þessum ferðum
verða söfnin og aðrar sögufrægar byggingar skoðaðar
ásamt því að koma við á nokkrum öðrum
stöðum eins og Drepstokki. Í þessum ferðum mun fylgja
hópnum leiðsögumaður sem að leiðir ferðamennina
í gegnum sögu Eyrarbakka og skýrir frá því
merkilega hlutverki sem að íslenski hesturinn gegndi hér á
landi fyrr á tíðum. Með þessu er fólki gefin
kostur á því að ferðast um á íslenska
hestinum í hans upprunalega umhverfi, skoða Eyrarbakka og landslagið
þar í kring og skynja söguna með hjálp leiðsögumanna.
Frá Sólvangi liggja margar skemmtilegar reiðleiðir, þess
vegna getur fólk dvalið þar í 3-4 daga og aldrei farið
sömu leiðina. Stundum vill fólk fara á hestbak eftir
því hvernig því hentar til dæmis með tilliti
til veðurs og þá er upplagt að gista á Sólvangi
og fara á hestbak eftir því sem fólki hentar. Þar
að auki getur fólk farið í skoðunarferðir af vild
um nágrennið.
3.1. Greining á rekstri - SVÓT:
Innri þættir
• Styrkleikar fyrirtækisins felast fyrst og fremst í frábærri
staðsetningu og nálægð við Reykjavík ásamt
þeim fjölbreyttu afþreyingarmöguleikum sem á staðnum
eru og í næsta nágrenni. Einnig er aðstaðan fyrir
hestatengda ferðaþjónustu eins og best verður á
kosið. Eigendur Hestamiðstöðvarinnar Sólvangi munu sjálfir
starfa í fyrirtækinu en þeir hafa að geyma umfangsmikla
sérþekkingu á sviði ferðaþjónustu og
hestamennsku.
• Einnig gæti það verið veikleiki hversu árstíðabundin
ferðaþjónustan er ef litið er til erlendra ferðamanna.
En þar sem að þeir eru eingungis hluti viðskiptavina þá
ætti það ekki að teljast til veikleika.
Ytri þættir
• Helstu sjáanlegu tækifæri sem að framundan eru
fyrir fyrirtækið er m.a. Landsmót Hestamanna 2004, en þar
eru saman komnir fjöldinn allur af unnendum íslenska hestsins frá
öllum heimshornum. Það er því tilvalið að
nýta sér það til að kynna starfsemina og markaðsetja
Hestamiðstöðina Sólvang. Einnig fjölgar erlendum ferðamönnum
til Íslands ár frá ári og bændagisting er
í uppsveiflu. (Ferðaþjónusta bænda 2004)
• Helstu ógnanir fyrirtækisins felast helst í gengisbreytingum
eins og hjá öðrum ferðaþjónustu fyrirtækjum
sem stefna inn á erlenda markaði. Eins gætu stór ný
fyrirtæki sem kæmu inn á markaðinn með mikið
erlent fjármagn á bak við sig verið ógnun og einnig
fyrirtæki sem að fara í samruna með stærstu ferðaþjónustufyrirtækjum
landsins.
3.2. Markmið og stefna
Stefna fyrirtækja í ferðaþjónustu þarf að
vera skýr eins og hjá öðrum fyrirtækjum til að
reksturinn sé skilvirkur. Það skiptir máli að stefnumótun
sé fylgt vel eftir og að reglulegt eftirlit sé með starfseminni
að hálfu stjórnenda.
Stefna:
• Að vernda og skipuleggja það umhverfi og náttúru,
sem að fyrirtækið starfar í og með.
• Að kynna og auka skilning ferðamanna á menningarlegri
sérstöðu þjóðarinnar í nútíð
og fortíð.
• Að vanda vel kynningu, undirbúning, aðbúnað
og ferðirnir sjálfar og hafa til þess tilskilin leyfi.
• Að leggja metnað í fagmennsku, gæði og hátt
þjónustustig.
Markmið:
• Að vera leiðandi aðili á markaði hestatengdrar
ferðaþjónustu.
• Að vaxa hægt en örugglega.
• Að fara í samstarf við aðra aðila í hestatengdri
ferðaþjónustu í framtíðinni.
• Að reksturinn skili hagnaði og að heildarvelta aukist á
milli ára.
• Að fyrirtækinu hafi tekist að skapa sér jákvæða
ímynd í huga neytendans.
• Að halda samkeppnishæfni á markaði og vera í
stöðugu endurmati.
3.2.1. Gæðamál
Einnig hefur verið sett á laggirnar verkefni er nefnist Gæði
í hestatengri ferðaþjónustu og hófst vinna við
það sumarið 2001. Þegar verkefninu verður lokið
mun vera gefin út handbók sem mun stuðla að auknum gæðum
í þjónustu og bættum rekstri hjá þeim
fyrirtækjum sem bjóða upp á hestatengda ferðaþjónustu.
Stefnt er að því að auka fagmennsku og gæðavitund
starfsmanna með áherslu á öryggismál. Hestamiðstöðin
Sólvangur mun að sjálfsögðu nýta sér
þessa handbók sér til framdráttar (Hólar 2004).
3.2.2. Sérstaða fyrirtækisins
Sérstaða fyrirtækisins mun fyrst og fremst felast í
frábærri staðsetningu, aðstöðu og þeim fjölbreyttu
afþreyingarmöguleikum sem á staðnum eru og í næsta
nágrenni. Má þar nefna spennandi veitingastaðir, söfn,
og Friðland í Flóa sem er í göngufæri, en
það er þekkt fyrir fjölskrúðugt fuglalíf.
Einnig eru fjörurnar við kauptúnið vinsælar fyrir
þá sem vilja njóta þess að skoða náttúruna.
Tveir golfvellir, kajakleiga og Draugasetrið eru í næsta nágrenni
og einnig er hægt að veiða í Ölfusá.
Allir þessir möguleikar nýtast fyrirtækinu því
að ætlunin er að bjóða upp á hestaferðir
með leiðsögn um þessi svæði og nýta þau
menningarverðmæti sem eru til staðar á svæðinu.
Einnig er ætlunin að fyrirtækið bjóði viðskiptavinum
sínum upp á reiðkennslu í formi einkatíma og/eða
hóptíma, en hingað til hefur verið lítið framboð
á slíku fyrir erlenda ferðamenn.
Á Sólvangi er starfræktur fjölbreyttur búskapur
og leitast verður eftir því að ferðamennirnir geti
upplifað það að búa á íslenskum sveitabæ,
í umhverfi sem skartar ekki einungis náttúrufegurð,
heldur hefur einnig að geyma fjöldan allan af dýrum, s.s. landnámshænur,
kindur og hesta. Hestamiðstöðin Sólvangur nær fram
mennigarlegri sérstöðu, því eins og segir í
skýrslu framtíðarnefndar ferðaþjónustunnar,
þá er ekki einungis íslenski hesturinn og menning tengd
honum mikilvæg, heldur einnig menningarlega mikilvæg ræktun
og nýting annarra húsdýrastofna frá landnámsöld.
(Samgönguráðuneytið 2003)
Aðgengi staðarins er eins og best verður á kosið því
Eyrarbakki er í einungis 60 km. fjarlægð frá Reykjavík
og í 13 km. fjarlægð frá Selfossi sem að er miðstöð
verslunar, þjónustu og samgangna á Suðurlandi. (Árborg
2004) ,,Nálægðin við höfuðborgarsvæðið
hefur mikið að segja og veitir Sunnlendingum umtalsvert forskot á
mörgum sviðum fram yfir önnur svæði á landsbyggðinni,
enda benda rannsóknir til að um 300 þúsund ferðamenn,
innlendir og erlendir sæki þá árlega heim.”
(Ferðamálaráð Íslands 2003, 22)
Áætlunarferðir eru tvisvar á dag til og frá Eyrarbakka
og er því auðvelt að ferðast þaðan hvert
á land sem er. Einnig mun fyrirtækið bjóða upp á
að sækja viðskiptavini eftir samkomulagi.
4. Markaðsmál
4.1. Greining
Stefnt er inn á tvo aðskilda markaði. Annars vegar eru það
unnendur íslenska hestins vítt og breytt um heiminn og hins vegar
hinn almenni ferðamaður sem að nýtir sér gistingu
á landsbyggðinni. Stefnt er jafnt inn á erlendan- og íslenskan
markað.
.
4.2. Lagalegt umhverfi
Það er í verkahring ráðherra ferðamála
að koma á flokkun reiðleiða og hafa umsjón með
þeim. Hann er sá aðili sem þarf að koma á
vinnu innan Vegagerðarinnar um þessi mál og hafa yfirumsjón
með þeim. Í skýrslu stefnumótunar ferðaþjónustunnar
sem Samgönguráðuneytið gaf út kemur fram að áætlun
er uppi um að Samgönguráðuneyti í samstarfi með
Umhverfisráðuneyti og Landmælingum Íslands vinni að
gerð reiðvegakorta yfir reiðleiðir. Með þessari vinnu
er verið að auðvelda hestatengdum aðilum innan ferðaþjónustunnar
að ferðast innan og milli sveitarfélaga.
Á stefnu er að setja reglugerð inní lög nr.117/1994
29.grein að hver sá sem skipuleggi hestaferðir í atvinnuskyni
sé skyldugur til að veita fullkomna leiðsögn þar sem
leiðsögn er talin lágmarkskrafa til að fullnægja væntingum
viðskiptavina í nútíma ferðaþjónustu.
Þar sem þetta verður sett í reglugerð er það
innan starfsviðs samgönguráðherra að halda slík
námskeið fyrir leiðsögumenn. (Pétur Rafnsson 1997)
Nú í febrúar 2004 gaf nefnd sem skipuð var af samgönguráðherra
frá sér skýrslu um öryggisreglur og leyfisveitingar
í afþreyingarferðaþjónustu. Nefnd þessari
var ætlað að fara yfir möguleikana á að auka öryggi
í afþreyingarferðaþjónustu. Einnig átti
nefndin að leggja fram tillögur að reglugerðum og öryggisreglum
í afþreyingarferðaþjónustu. (Pétur Rafnsson
2004) Það starf sem þessi nefnd hefur unnið, hjálpar
ferðaþjónustufyrirtækjum til muna. Nú er auðvelt
að nálgast upplýsingar um þau lög og reglugerðir
sem fyrirtæki í ferðaþjónustu þurfa að
fylgja eftir. Í skýrslunni er grein um skipulagða afþreyingu
á hestum og þar eru talin upp þau lög og reglugerðir
sem fyrirtækið sem við höfum hug á að stofna þarf
að vinna eftir. Það er talið upp að fyrirtæki er
með afþreyingarferðir á hestum verður að fylgja:
• Dýraverndarlögum 15/1994 sbr. Reglugerð 499/1997
• Umferðalögum 50/1987 3. grein
• Lögum um náttúruvernd 44/1999 16.grein
• Vegalögum 45/1994, 9, 11 og 17 gein
Dýraverndarlögin fjalla um meðferð á dýrum
og hvernig dýrahaldi í atvinnuskyni skal háttað. Umferðarlögin
fjalla um ákvæði um umferð ökutækja og hesta,
en þeim lögum ber að fylgja. Lög um náttúruvernd
fjalla um umferð ríðandi manna verði að fara eftir merktum
leiðum. Að lokum er í vegalögum fjallað um að ráðherra
getur tekið hluta lands eignarnámi til byggingar reiðstíga.
(Alþingi 2004) Öll þessi lög snerta þá starfsemi
sem við höfum hug á að stofna. Mjög mikilvægt
er við stofnun á nýju fyrirtæki að geta nálgast
þessar upplýsingar á einum stað því erfitt
getur verið að átta sig á öllum þeim lögum
og reglugerðum sem fara þarf eftir.
Við uppsetningu á nýju fyrirtæki verður einnig að
hafa í huga lög um hlutafélög eða lög um einkahlutafélög
eftir því hvernig reksturinn á að vera. Einnig eru ýmsar
lögboðnar tryggingar sem þarf að hafa. Þær eru
brunatrygging húseigna, vatnstrygging, rekstrarstöðvunartrygging
og frjáls ábyrgðartrygging. Frjáls ábyrgðartrygging
sér um að tryggja fyrirtækið ef einhverjir hljóta
skaða af starfssemi fyrirtækisins. Einnig er lögbundið að
vera með slysatryggingu launþega. Til viðbótar er svo hægt
að vera með stjórnendatryggingu og ökutækjatryggingu.
Vátryggingafélag Íslands er einnig komin með nýja
tryggingu þar sem hægt er að tryggja hesta og væri áhugavert
að skoða hvort hún myndi henta í rekstri sem þessum.
Sérstaklega með það í huga að hestarnir eru
ástæðan fyrir því að hægt er að
stofna fyrirtækið. (Fylkir Þór Guðmundsson 2004,
Vátryggingafélag Íslands 2004)
4.3. Opinberir styrkir
Í tillögum nefndar um menningartengda ferðaþjónustu
á vegum samgönguráðuneytisins stendur til að stofna
nokkra sjóði sem verða til þess fallnir að vera vettvangur
fyrir aðila í ferðaþjónustu að sækja um
opinbera styrki. Verða þessir sjóðir tveir talsins og gegna
sitt hvoru hlutverkinu.
Menningarsjóður ferðamála mun hafa það að
markmiði að styrkja menningarstarfsemi; uppbyggingu og vöruþróun
sem hefur gildi fyrir ferðaþjónustuna. Þessi sjóður
mun samanstanda af þriggja manna stjórn skipaðri af samgöngu-
og menntamálaráðherra. Sjóðurinn mun árlega
fá 200 milljónir af fjárlögum til styrkveitinga.
Önnur tillaga nefndarinnar er að stofna sjóð í því
skyni að styrkja listamenn til að koma á neti listviðburða
til að efla ferðaþjónustu. Markmið sjóðsins
og stjórnar hans, sem skipuð verður af samgöngu- og menntamálaráðherra,
verður að taka mið af því hve mikla þýðingu
listviðburðir hafa fyrir ferðaþjónustu og ýta
undir frumkvæði listamanna á því sviði. Sjóðurinn
mun árlega fá úthlutaðar 30 milljónir til styrkveitinga.
Svo má geta þess að hægt er að sækja um styrki
á eigin vegum til hinna ýmsu stofnana og ráðuneyta.
Nýsköpunarsjóður og Húsfriðunarsjóður
eru einnig stofnanir sem leita má til eftir styrkveitingum.
4.4. Viðskiptavinir
Viðskiptavinir munu vera jafnt erlendir sem og innlendir en stefnt er að
því að laða sérstaklega að unnendur og áhugafólk
íslenska hestsins. Mikilvægustu viðskiptavinirnir munu verða
þeir sem að nýta sér margar lausnir sem að fyrirtækið
hefur upp á að bjóða. T.d. fjölskylda sem að
kemur á nokkurra daga námskeið, gistir í smáhýsi
og kaupir sér hest/hesta. Viðskiptavinirnir verða fyrst um sinn
margir en smáir en stefnt er að því að efla tengslamyndun
við viðskiptavinina og hafa þá fáa og stóra.
Í augum væntanlegra viðskiptavina mun sú fjölbreytni
hestatengdrar afþreyingar á staðnum vera mikilvægt aðdráttarafl.
En viðskiptavinir geta m.a. farið á í hestaferðir
á söguslóð með leiðsögn, námskeið,
horft á reiðsýningu, geta keypt sér hest á staðnum,
gist í smáhýsum og stutt er í aðra afþreyingarmöguleika,
s.s. söfn, veitingastaði, útivistarsvæði svo að
eitthvað sé nefnt. Einnig er hestamiðstöðin Sólvangur
vel staðsett í fallegu umhverfi og í aðeins 40 mínútna
akstri frá Reykjavík, þannig að auðvelt er að
ferðast þangað og þaðan.
4.5. Markhópar
Markhóparnir eru nokkrir, bæði erlendir og innlendir:
• Ferðamenn sem vantar gistingu
• Ferðamenn sem hafa áhuga á íslenska hestinum
og vilja kynnast honum frekar
• Innlendir og erlendir aðilar sem eru að leita að hestum
til kaups
• Börn á aldrinum 9 – 13 ára
• Hestafólk og hestaunnendur
Erlendir efnameiri ferðamenn sem hafa áhuga á íslenska
hestinum og hans upprunalandi, munu líklegast verða arðvænlegastir.
Þeir eru líklegri til að gista lengur og til að kaupa alla
þá þjónustu sem er í boði er. Börn
sem að sækja sumarnámskeiðin eru einnig góður
markhópur og koma ár eftir ár ef að þau eru ánægð.
Aðilar sem að eru að leita að hestum til kaups geta verið
arðvænlegir ef að þeir eru góðir og stórir
kúnnar. Hinn almenni ferðamaður sem að nýtir sér
einungis gistingu á staðnum er minnst arðvænn. Þess
vegna er mjög mikilvægt að bjóða upp á mikla
afþreyingarmöguleika á staðnum og að starfsmenn séu
mjög þjónustulundaðir til þess að fólk
hafi áhuga á því að dvelja sem lengst.
4.6. Markaðssetning og sala
4.6.1. Dreifing, kynningar og auglýsingamál
Hestamiðstöðin Sólvangur mun gefa út kynningarbæklinga
og annað kynningarefni sem gefa glögga mynd af starfseminni til að
ná athygli viðskiptavina. Slíkt kynningarefni mun t.d. liggja
á upplýsingamiðstöðum og öðrum stöðum
þar sem því verður við komið.
Einnig er mjög mikilvægt að kynningarefni frá fyrirtækinu
sé ávallt finnanlegt á stærri uppákomum er
tengjast íslenska hestinum s.s. Heimsmeistaramótum, Landsmótum,
Íslandsmótum o.s.frv. En slíkir atburðir eru kjörinn
vettvangur þeirra sem þjónusta hestamenn og hinn fjölbreytta
hóp áhugamanna um íslenska hestinn sem er á öllum
aldri og býr í mörgum löndum. Mikill fjöldi erlendra
gesta kemur til að mynda á hvert Landsmót og hafa menn áætlað
að um 1500-3000 erlendir gestir hafi komið á síðustu
tvö Landsmót (Landsmót 2004). Einnig eru möguleikar
á að koma sér inn í bæklinga hjá þeim
stóru en það er auðvelt eftir að fyrirtækið
hefur sannað sig og sína þjónustugetu.
Þar að auki munu vera eigendur fyrirtækisins sækja ferðaráðstefnur
og sýningar tengdar ferðamálum og landkynningar hvers konar.
Þá er hér ótalin sú leiðin sem einna best
reynist en það er orðsporið. Slík auglýsing
er sú besta og óbrigðulasta sem völ er á. Ánægður
ferðamaður verður alltaf besta auglýsingin.
Hestamiðstöðin Sólvangur mun halda uppi heimasíðunni
www.hesturinn.is sem hefur að geyma upplýsingar um fyrirtækið,
starfsemi þess og afþreyingarmöguleika á staðnum
og í næsta nágrenni. Síðan mun vera aðgengileg
og á 3 tungumálum, íslensku, ensku og þýsku
til að ná til sem flestra.
0,5% af öllum tekjuliðum ásamt 0,5% af heildarveltu fyrirtækisins
mun vera notuð í markaðs- og kynningarstarfsemi. * Sjá
nánar viðauka 1
4.6.2. Söluáætlun
Hestamiðstöðin Sólvangur mun í flestum tilfellum
leita eftir beinum sölum til endanlegra viðskiptavina og þá
sérstaklega í sambandi við sölu hrossa og reiðnámskeið.
Hins vegar verður fyrirtækið aðili að Ferðaþjónustu
bænda og mun sala á gistingu einnig geta komið þar í
gegn ásamt öðru. Ekki verður leitast eftir því
að notast við aðra milliliði fyrst um sinn.
4.6.3. Ímynd
Það skiptir miklu máli að ímynd fyrirtækja
sé í samræmi við grunngildi og raunverulega starfsemi
þeirra og mun því Hestamiðstöðin Sólvangur
leitast eftir því að skapa sér ímynd sem að
gefur tilvonandi viðskiptavinum sem gleggsta mynd af starfseminni. Sú
ímynd sem við viljum skapa er sú af raunverulegum sveitabæ
í fallegu umhverfi sem býður upp á fjölbreytilega
hestatengda afþreyingu og gistingu. Við viljum að viðskiptavinurinn
geti upplifað alvöru sveitamenningu og íslenska hestinn í
sínu náttúrulega umhverfi. Að á staðnum
séu gæði hrossanna mjög góð og að þar
sé reiðkennslan í háum staðli. Þar sé
starfsfólk vinsamlegt og vel í stakk búið að taka
á móti ferðamönnum sem og hestamönnum og að
fólk geti upplifað sveitarómantíkina á vinalegum
sveitabæ úti á landsbyggðinni.
4.7. Starfsfólk og skipulag
Eigendur fyrirtækisins eru þrír og munu þeir sjálfir
starfa í fyrirtækinu en þeir hafa að geyma umfangsmikla
sérþekkingu á sviði ferðaþjónustu,
fyrirtækjareksturs og hestamennsku. Einn til tveir auka starfsmenn munu
einnig starfa í fyrirtækinu. Það starfsfólk mun
fyrst og fremst þurfa að vera mjög þjónustulundað
og að hafa sérþekkingu á umhverfi svæðisins
til þess að geta gefið viðskiptavinum haldgóðar
upplýsingar um svæðið og afþreyingarmöguleika.
Skipurit
4.7.1. Eigendur fyrirtækisins og lykilstarfsmenn
• Framkvæmdastjóri: Mun sjá um skipulag, stefnumótun
og markaðssetningu, ásamt því að sjá um daglegan
rekstur sem og fjármál starfseminnar. Hann mun einnig sjá
um sölumál og samningagerð.
• Móttökustjóri: Mun bera ábyrgð á
gæðum þjónustunnar og vera andlit rekstursins út
á við. Sér um að taka á móti gestum ásamt
því að annast almenn húsverk. Hann mun hafa yfirumsjón
með þrifum, þvotti og annarri almennri þjónustu
við viðskiptavini.
• Hesthússtjóri: Mun sjá um hesthúsið,
stjórna hestatengdum afþreyingum, sölu hrossa, námskeiðshaldi
og öðru því sem hestunum viðkemur.
4.7.2. Aðrir starfsmenn
• Starfsmaður 1: mun sjá um allt almennt viðhald á
húsum, tækjum og öðru sem þarfnast aðhlynningar
á staðnum s.s. girðingum og öðru í umhverfinu.
Þessi starfsmaður mun einnig starfa við hestana, s.s. sjá
um tamningar, járningar, kennslu og annað tilfallandi.
• Starfsmaður 2: Sér um öll þrif á staðnum
ásamt því að sjá um að fóðra og
hirða dýrin. Þessi starfsmaður mun einnig starfa við
hestana, s.s. sjá um tamningar, kennslu og annað tilfallandi.
4.8. Innra skipulag
Fyrirtækið er ekki stórt í sniðum og því
er mikilvægt að sérhver starfsmaður sé liðtækur
til að hlaupa inn í störf annara þegar tilefni er til.
Starfsmenn fyrirtækisins verða því að vera fjölhæfir
og með jákvætt viðmót til að geta tekið
að sér ný tilfallandi verkefni. Með góðu samstarfi
starfsmanna má einnig efla þjónustuna til muna.
4.9. Fjármögnun
Við undirbúning á stofnun fyrirtækisins þarf að
huga að mörgum þáttum. Við ákváðum
að gera rekstraráætlun fyrirtækisins fyrir fyrsta árið.
Við áætluðum tekjur og gjöld og settum inn aðra
þætti sem okkur fannst skipta máli að kæmu fram.
Hér að neðan koma helstu tölur úr þeirri áætlun
en ítarlegri upplýsingar er að finna í viðauka
1. Það skal þó athuga að eitt núll hefur verið
tekið aftan af öllum tölum í viðaukanum til að
þær falli betur að líkaninu sem notast var við.
• Áætlaðar rekstrartekjur samtals 20.937.000
• Áætluð rekstrargjöld samtals 18.180.450
• Áætlaður hagnaður fyrsta árs 1.266.960
Stærsti hluti kostnaðar fyrirtækisins liggur í launum
og launatengdum gjöldum og nemur kostnaður þessa liðar 50,9
% heildargjalda fyrirtækisins á fyrsta rekstrarári fyrirtækisins,
en þetta má sjá nánar í viðauka 1, lið
4
Til að draga úr áhættu verður að fylgja fast
eftir þeirri útgjaldastefnu sem settar hafa verið fram í
áætlun. Nauðsynlegt er að fylgjast vel með rekstrinum
á mánaðargrundvelli, jafnvel vikulega. Með þeim
hætti eru betri líkur á því að hægt
verði að grípa inn í með aðgerðum til að
rétta reksturinn af, ef þurfa þykir.
Lokaorð
Hafa ber í huga að menning er vara sem við erum að selja
og standa verður vörð um að misbeiting á framreiðslu
hennar verði ekki raunin. Þetta er vandasamt verk í heiminum
í dag þar sem flest allir reyna að hafa sem mestan hagnað
af fjárfestingum sínum án tillits til afleiðinga.
Ljóst er að gæði og fagmennska verður að vera í
fyrirrúmi þegar tekið er á móti ferðamönnum
og þeir leiddir um króka og kima íslenskrar menningar. Gott
samstarf með fólki í menningartengdri ferðaþjónustu
er mikilvægur þáttur í að mynda þá
vörn sem umlykja þarf þessa mikilvægu auðlind sem
menningin er. Hugtakið sjálfbærni þarf einnig að
vera til hliðsjónar þar sem menningin er nýtt til ferðaþjónustu
og hana verður að varðveita til að hún geti nýst
komandi kynslóðum ferðamanna.
. Hestatengd ferðaþjónusta er í miklum vexti og það
ásamt auknum áhuga á ferðaþjónustu bænda
ætti því að vera öflugur grundvöllur fyrir
arðbæra starfsemi, þar sem ferðamaðurinn getur nýtt
sér alla þá þjónustu sem hann hefur þörf
fyrir á einum stað.
Heimildaskrá
Birna G. Bjarnleifsdóttir 1988: Saga ferðaþjónustunnar. Reykjavík, Bókaútgáfan Saga. 178 bls.
Ferðamálaráð Íslands 2002: Auðlindin Ísland. Reykjavík, Ferðamálaráð Íslands. 56 bls
Gils Guðmundsson. 1956: Öldin sem leið, Minnisverð tíðindi, 1861-1900. Reykjavík, Forlagið Iðunn. 177 bls.
Guðni Jónsson 1961: Stokkseyringa saga. Síðara bindi. Reykjavík, Stokkseyringafélagið í Reykjavík.
Inga Lára Baldvinsdóttir 1998: Margur í sandinn hér markaði slóð. Eyrarbakkahreppur 1897-1998. Reykjavík, Eyrarbakkahreppur.
Pétur Rafnsson 1994: Afþreying í ferðaþjónustu. Reykjavík, Samgönguráðuneytið. 57 bls.
Pétur Rafnsson 2004: Afþreying í ferðaþjónustu, Framkvæmdaráætlun. Reykjavík, Samgönguráðuneytið. 42 bls.
Samgönguráðuneytið 2003: Íslensk ferðaþjónusta, Framtíðarsýn. Reykjavík, Samgönguráðuneytið.
Skjöldur Stefánsson 2003: Skýrsla Reiðveganefndar. Reykjavík, Samgönguráðuneytið.
Stefán Aðalsteinsson 2001: Íslenski hesturinn – litir og erfðir. Reykjavík, Ormstunga.
Tómas I. Olrich 2001: Menningartengd ferðaþjónusta. Reykjavík, Samgönguráðuneytið.
Alþingi 2004: Lagasafn Alþingis altingi.is. (skoðað 13.04.04)
Árborg 2004: http://www.south.is/husið. (skoðað 13.04.04)
Ferðaþjónusta bænda 2004: www.bondi.is (skoðað
12.04.04)
Íslenski hesturinn 2004: http://www.ismennt.is/not/hbrynj/hestar/index.htm. (skoðað 12.04.04)
Landsmót 2004: www.landsmot.is. (skoðað 08.04.04)
Hólar 2004: Gæðaátak í hestatengdri ferðaþjónustu: http://www.holar.is/ght.htm. (skoðað 10.04.04)
Samtök ferðaþjónustunnar 2004: www.saf.is. (skoðað 10.04.04)
South Iceland 1 2004: http://www.south.is/husið. (skoðað 13/4 2004)
South Iceland 2 2004: http://www.south.is/husið/sjominjasafn.html (skoðað 12.04.04)
Vátrygginngarfélag Íslands 2004: www.vis.is. (skoðað 15.04.04).
Elsa Magnúsdóttir 2004: Óbirt viðtal tekið í apríl 2004.
Fylkir Þór Guðmundsson 2004: Tryggingarráðgjafi, óbirt símaviðtal tekið 16.04.04.
Sigurjón Vídalín Guðmundsson 2004: Óbirt viðtal tekið í apríl 2004.